"USTOZ — OTANGDEK ULUG‘"

#maqola



Annotatsiya. Ushbu maqolada ustozning inson hayotidagi o‘rni, yosh avlodga ta’lim va tarbiya berishdagi mas’uliyati hamda ustoz va shogird o‘rtasidagi munosabatlar haqida fikr yuritiladi. Ustozning shogirdga faqat bilim emas, balki hayotiy saboq, odob-axloq va to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatishi yoritiladi. Shuningdek, ustoz mehnatining jamiyat taraqqiyotidagi ahamiyati va ustozga hurmatning milliy qadriyatlarimizdagi o‘rni haqida mulohazalar bayon etiladi.

Kalit so‘zlar: ustoz, shogird, ilm, ta’lim, tarbiya, ma’naviyat, hurmat, bilim, mas’uliyat, kelajak.

Kirish
Inson hayotida shunday insonlar bo‘ladiki, ular bizga bergan bilimlari, aytgan nasihatlari va ko‘rsatgan yo‘llari bilan qalbimizda abadiy qoladi. Ana shunday ulug‘ insonlardan biri — ustozdir. Ustoz inson hayotiga ilm nurini olib kiradi, uning dunyoqarashini kengaytiradi va kelajak sari dadil qadam tashlashiga yordam beradi.
Xalqimizda “Ustoz — otangdek ulug‘” degan chuqur ma’noli hikmat bor. Bu ibora oddiygina hurmat ifodasi emas. Uning zamirida ustozning inson tarbiyasidagi katta o‘rni mujassam. Ota farzandini voyaga yetkazib, uning kelajagi uchun qayg‘ursa, ustoz ham shogirdining bilimli, odobli va hayotda o‘z o‘rnini topgan inson bo‘lishini istaydi.

Asosiy qism
Ustozning asosiy vazifasi shogirdga bilim berishdan iboratdek ko‘rinsa-da, aslida uning mehnati bundan ancha kengdir. Ustoz dars jarayonida o‘quvchiga fan sirlarini o‘rgatish bilan birga, hayotga tayyorlaydi. Vaqtni qadrlash, mehnat qilish, xatodan to‘g‘ri xulosa chiqarish, kattalarni hurmat qilish, kichiklarga mehr ko‘rsatish kabi fazilatlarning shakllanishida ham ustozning o‘rni katta.
Yaxshi ustoz shogirdining faqat bahosiga emas, uning shaxs sifatida qanday inson bo‘lib shakllanayotganiga ham e’tibor beradi. Shogird xato qilganida uni kamsitmaydi, aksincha, xatosini tushunib, to‘g‘rilashiga yordam beradi. Shogirdining kichik yutug‘idan ham quvonadi. Chunki haqiqiy ustoz uchun shogirdining muvaffaqiyati o‘z mehnatining natijasi hisoblanadi.
Ustozlik katta mas’uliyatni talab qiladigan sharafli kasbdir. Chunki ustoz qo‘liga kelgan yosh avlodning kelajagiga ma’lum ma’noda ta’sir ko‘rsatadi. Bugungi o‘quvchi ertaga shifokor, olim, muhandis, tadbirkor, o‘qituvchi yoki boshqa kasb egasi bo‘lishi mumkin. Uning bilimida, dunyoqarashida va odobida ustozining bergan tarbiyasi aks etadi. Shu sababli ustozning har bir so‘zi, har bir munosabati va shaxsiy namunasi muhim ahamiyatga ega.
Ustoz va shogird munosabatida hurmat alohida o‘rin tutadi. Shogird ustozidan bilim olishni istasa, avvalo uning mehnatini qadrlashi kerak. Ustozga hurmat faqat salom berish yoki uning oldida odob saqlash bilangina cheklanmaydi. Ustoz bergan bilimni o‘rganish, topshiriqlarni mas’uliyat bilan bajarish, uning ishonchini oqlash ham ustozga bo‘lgan hurmatning bir ko‘rinishidir.
Shu bilan birga, ustoz ham shogirdiga hurmat bilan munosabatda bo‘lishi kerak. Chunki ta’lim jarayonida mehr va ishonch bo‘lsa, bilim olishga bo‘lgan qiziqish ham ortadi. Shogird o‘z ustozidan qo‘rqib emas, uni hurmat qilgani va unga ishongani uchun o‘rganishga intilsa, ta’lim samarasi yanada yuqori bo‘ladi.
Bugungi kunda yoshlarning bilim olishi va zamonaviy kasblarni egallashi uchun ko‘plab imkoniyatlar yaratilmoqda. Biroq imkoniyatning o‘zi yetarli emas. Yoshga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatadigan, uning qobiliyatini ko‘ra oladigan va ilm olishga ruhlantiradigan ustoz ham kerak. Chunki ba’zan insonning o‘ziga bo‘lgan ishonchini birgina ustozning “Sen buni uddalaysan” degan so‘zi uyg‘otishi mumkin.
Ustozning shogird hayotidagi ta’siri ko‘pincha yillar o‘tib bilinadi. Maktab yoki madrasa davrida aytilgan ayrim nasihatlar o‘sha paytda oddiy tuyulishi mumkin. Ammo inson ulg‘aygani sari ustozining so‘zlari qanchalik to‘g‘ri bo‘lganini anglaydi. Shu sababli ustozning bergan ta’limi faqat darslik bilan cheklanmaydi. U hayot davomida kerak bo‘ladigan saboqlarga aylanadi.
Jamiyatning rivojlanishida ham ustozlarning hissasi katta. Chunki har qanday sohaning bilimli mutaxassisi avvalo ustoz qo‘lida ta’lim oladi. Bir ustoz yuzlab shogirdlarga bilim berishi, ular esa o‘z navbatida jamiyatga xizmat qilishi mumkin. Demak, ustozning mehnati bir inson bilan tugamaydi, balki shogirdlari orqali davom etadi.
Shuning uchun ham ustozni qadrlash xalqimizning azaliy qadriyatlaridan biridir. Ustozga hurmat ilmga hurmatdir. Ilmga hurmat esa kelajakka hurmat demakdir. O‘z ustozlarini qadrlaydigan, ulardan olgan bilimlarini hayotda qo‘llaydigan avlod jamiyat uchun katta boylikdir.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, ustoz — inson hayotidagi oddiy bir kasb egasi emas, balki uning qalbiga ilm urug‘ini ekadigan, kelajagiga yo‘l ko‘rsatadigan ulug‘ insondir. Ota farzandiga hayot eshigini ochib bersa, ustoz unga shu hayot yo‘lidan qanday yurishni o‘rgatadi. Shu sababli “Ustoz — otangdek ulug‘” degan hikmat asrlar davomida o‘z qadrini yo‘qotmagan.
Ustozning haqiqiy qadri uning oldida turgan paytimizdagina emas, balki undan uzoqlashganimizdan keyin ham bilinadi. Yillar o‘tadi, maktab yoki madrasa davri ortda qoladi, ustozning darslari tugaydi. Ammo uning bir og‘iz nasihati, birgina duosi yoki bizga bildirgan ishonchi qalbimizda uzoq vaqt yashaydi. Ba’zan inson hayotidagi eng katta qarorlarni qabul qilayotganida ustozining “Ilmni tashlama”, “Halol bo‘l”, “Odamlarga foydali inson bo‘l” degan so‘zlarini eslaydi. Ana shunda ustoz bergan saboqning asl qiymati namoyon bo‘ladi.
Shogird uchun ustozga beriladigan eng katta rahmat faqat chiroyli so‘zlar emas. Ustoz bergan ilmni qadrlash, uning nasihatlariga amal qilish, yaxshi inson bo‘lish va o‘z navbatida boshqalarga foyda keltirish — ustoz mehnatini oqlashning eng go‘zal yo‘lidir.
Zero, ustozning nomi dars tugagan kuni emas, shogirdining yaxshi amallari bilan davom etadi. Bugun bizga bilim bergan ustoz ertaga bizning yutuqlarimizda, odobimizda va qilgan yaxshi ishlarimizda yashaydi. Shuning uchun ustozni qadrlash — faqat bir kunlik vazifa emas, balki butun umr davom etadigan qarz va sharafdir.
Ustoz — bizga ilm beradi, yo‘l ko‘rsatadi, ba’zan esa o‘zimizga ishonmagan paytimizda bizga ishonadi. Shuning uchun ustozni ulug‘lash — ilmni ulug‘lash, ilmni ulug‘lash esa insonni ulug‘lashdir.

Tayyorladi: taʼlim muassasasi talabasi F.Bobokolonova
Masʼul: taʼlim muassasasi maʼnaviy-maʼrifiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari Z.Komiljonova