OTA-ONA BOSH TOJI

Agar ota-onaning yolg‘iz qiz farzandi bo‘lib, u turmushga chiqqanda ham ota-onasidan xabar olib turishi majburiy. Erining bunga ruxsat bermasmaslikka haqi yo‘q. Lekin eri unga ota-onasini boqishi uchun pul berishga majbur emas. Ayol kishi o‘zi pul topa olsa ota-onasini boqadi. Erkak bunga qarshilik qilmaydi. Sababi qizdan boshqa ota-onasini boqadigani yo‘q. 
Agarda qiz pul topolmasa, u holda ota-onani boqish boshqa yaqin qarindoshlarga ketma-ketlikda vojib bo‘ladi. Masalan, ota-onani aka-ukalari, opa-singillari, jiyanlari. Ularning qarovsiz qolib ketishi mumkin emas, dinimizda hamma bir-biriga mas’ul qilib qo‘yilgan. Qay bir qarindoshning sharoiti yaxshi bo‘lsa, yaqinligi va boy ekaniga qarab farz bo‘laveradi. Hamma qo‘lidan kelgan xissasini qo‘shadi. Chunki ular ham merosxo‘r xisoblanishadi. 
Agar qizning otasi kasal bo‘lib yotib qolgan bo‘lsa, u albatta, bitta erkak yordamchi chaqirib qaratirishi kerak. Erkak qarindoshlar ham qarashi va bundan qochmasligi kerak.  Agar erkak qarindoshlar yo‘q desa ayolning puli ham bo‘lmasa otasining avratiga imkon qadar qaramagan holatda parvarishlashga majbur. Yaqin erkaklar qaramagani uchun gunohkor bo‘ladi. Musulmon odam bunday ahvolda qolib ketmasligi, unga qarash lozim.
Kambag‘al ota onaning balog‘atga yetgan va shariat jihatidan boylik darajasiga yetgan bir o‘g‘il, bir qizi bo‘lsa ularni nafaqa bilan ta’minlash har ikki farzandning zimmasiga barobar vojib bo‘ladi. Aytaylik, qiz boy bo‘lsa-yu, o‘g‘il farzand kambag‘al bo‘lsa ota-onani boqish qizning zimmasida bo‘ladi. O‘g‘il boy bo‘lsa lekin qiz kambag‘al bo‘lsa o‘g‘il farzand ota-onani boqadi. Shariat jihatidan kimlar boy kimlar faqir sanalishi fiqh kitoblarimizda batafsil keltiriladi. 
Nisobga yetgan o‘suvchi molga ega bo‘lgan odam boy sanalib, unga zakot farz bo‘ladi. Bundan tashqari u qurbonlik qilishi, fitr sadaqasi berishi va yaqin qarindoshlarini boqishi ham farzdir. Bu kishi zakot olishi haromdir. 
Nisobga yetgan moli bor-u lekin moli o‘suvchi bo‘lmasa u odam ham boy sanaladi lekin zakot farz bo‘lmaydi. Chunki zakot o‘suvchi moli borlarga farz bo‘ladi. Bu odam boylikning ikkinchi darajasidagi shaxs sanaladi. U zakot bermasa-da qurbonlik qilishi, fitr sadaqasi berishi va yaqin qarindoshlarini nafaqa bilan ta’minlashi farzdir. Bu kishi ham zakot olishi haromdir. 
Nisobga yetgan moli yo‘q odam faqir sanaladi. U zakot bermaydi, qurbonlik qilmaydi, fitr sadaqasi bermaydi, xotini va bolalaridan boshqa kishilarni nafaqa bilan ta’minlamaydi. Zakot va sadaqa olishga haqli bo‘ladi. 
Demak farzandlar faqir bo‘lmasalar ota-onalarini boqishlari shariatimizga ko‘ra farzdir. 
Bir faqir odamni boqish quyidagi tartibda yaqinlar zimmasiga farz bo‘ladi:
1. Birinchi navbatda o‘g‘il va qizlariga farz bo‘ladi. 
2. O‘g‘il va qizlarning farzandlariga
3. Aka-ukalariga
4. Aka-ukalarining farzandlariga 
5. Amakilariga
6. Tog‘alariga
7. Amakining o‘g‘illariga 
8. Opa-singillariga
9. Opa-singillarning farzandlariga
Shu tartibda qarindoshlar zimmasiga yaqin qarindoshni boqib olish shariat qozisi tarafidan yuklanadi. Boqmasa majbur qilinadi. Shariatimizning ushbu hukmlari ijtimoiy himoyaning eng yorqin ko‘rinishidir. Islomda bolalarni bolalar uyiga, ota-onani qariyalar uyiga joylashtirish degan tushuncha yo‘q va bunga yo‘l qo‘yilmaydi. Muqaddas dinimizda bolalarini katta qilib, yaxshi tarbiya qilgan ota-onalarga ko‘plab xushxabarlar beriladi. Shuningdek ota-onaga yaxshilik qilishga chaqiriladi. Onalar oyog‘i ostida jannat degan hadisni hammamiz yaxshi bilamiz. Otaning roziligi Allohning roziligiga teng qilingan hadislar ham talaygina. Har bir musulmon kishi o‘zining zimmasidagi ishini farz o‘laroq va hamda Alloh roziligini topish uchun sidqidildan bajarmog‘i lozim.

Imom Buxoriy nomli Toshkent islom instituti va 
Xadichai Kubro ayol- qizlar o‘rta maxsus islom ta’lim muassasasi
katta o‘qituvchisi Surayyo Ibragimova